از تشییع تا خاکسپاری استاد فرامرز پایور

شنبه صبح ساعت ۸ جلوی تالار وحدت رسیدم. از همان ساعت مردم زیادی در پشت در تالار وحدت منتظر بودند تا استاد موسیقی ایران را بدرقه کنند. کم کم چهره های موسیقی از راه رسیدند و در تالا ر باز شد و مردم داخل تالار رفتند. استاد سعید ثابت با مسئولین خانه ی موسیقی هماهنگی های لازم را انجام داد. چند دقیقه ای از ساعت ۹ نگذشته بود که پیکر استاد فرامرز پایور در میان بغض و اندوه اهالی موسیقی وارد تالار وحدت شد.

در میان هنرمندان حاضر چند تن برای سخنرانی به جایگاه آمدند. استادان عبدالوهاب شهیدی، هوشنگ ظریف،  محمد اسماعیلی، سعید ثابت و خانم ارفع اطرایی از جمله سخنرانانی بودند که در شخصیت استاد پایور سخن گفتند. پیامی هم از سوی استاد کسایی قرائت شد.

در پایان مراسم مردم  پیکر استاد پایور را تا اتومبیل بهشت زهرا تشییع کردند و در پی آن بسیاری از علاقه مندان با اتوبوسی که برای این کار در نظر گرفته شده بود به بهست زهرا رفتند.

پس از رسیدن پیکر استاد فقید به محل قطعه هنرمندان، مردم و دیگر هنرمندان با غم اندوه استاد فرامرز پایور را به خاک سپردند.

پس از مراسم خاکسپاری، مهدی ستایشگر(از شاگردان استاد پایور و مسئول مجله ی هنر موسیقی)چند کلامی در غم از دست دادن استاد پایور سخن گفت و یادی هم از پرویز مشکاتیان کرد. او این سال را سال تلخ نامگذاری کرد که دو استاد بزرگ سنتور را در آن از دست داده ایم.

در ادامه استاد محمد موسوی نیز یاد فرامرز پایور را گرامی داشت و سپس چند دقیقه ای در شوشتری نی نوازی کرد که شهرام ناظری او را با آوازی در مثنوی بشنو از نی همراهی کرد.

در حاشیه:

. چهره ی هنرمندان در مراسم تشییع نمود فراوان داشت و کمتر چهره ای غایب بود.

. با وجود سردی نسبی هوا اساتیدی همچون شهیدی، دهلوی، اسماعیلی، ظریف از ابتدای مراسم در محوطه ی تالار منتظر شروع مراسم بودند.

. با شروع مراسم در تالار وحدت، تمامی هنرمندان از سالن تالار خارج شدند و به میان مردم  رفتند تا در مراسم شرکت کنند.

. پیکر استاد پایور توسط شاگردان مکتب وی احاطه شده بود.

. سعید ثابت به عنوان برجسته ترین شاگرد استاد فرامرز پایور ، به نوعی در این مراسم صاحب عزا بود و تمامی هنرمندان خود را به وی می رساندند و به وی تسلیت می گفتند. ثابت بارها با صدای بلند در غم از دست دادن استادش پایور گریست.

. محمد اسماعیلی چند بیت از سعدی را با مطلع "ای ساریان آهسته ران..." زمزمه کرد.

. از ابتدای ورود چهره هایی همچون شهرام ناظری و حسین علیزاده، برخی از علاقمدان موسیقی بی آنکه درک درستی از مکان و زمان داشته باشند به گرد این هنرمندان می آمدند و شروع به عکس و امضا گرفتن از آنان می شدند که همین امر باعث شده بود آنها کمی دورتر از تریبون بایستند که در مراسم اختلالی بوجود نیاید.

 . برای اولین مرتبه بود که هیچ مقام دولت در مراسم تشییع هنرمندی سخن نگفت. مردم این اتفاق را ربط می دادند به مراسم تشییع پرویز مشکاتیان و اختلالی که در میان حرفهای ایمانی خوشخو(نماینده ی دولت) در این مراسم بوجود آمد.

. در میان تشییع کنندگان گروهی از دانش آموزان نیز با لباس فرم حضور داشتند که به احتمال زیاد دانش آموزان هنرستان موسیقی دختران بودند.

. به علت کمبود اتوبوس در نظر گرفته شده برای بهشت زهرا، بسیاری از مردم با وسایل نقلیه ی شخصی یا تاکسی و مترو برای رفت و آمد استفاده کردند.

. با وجود اینکه استاد پایور ۱۱ سال از فعالیت هنری دور مانده بود اما حضور نسل جوان در این مراسم و حتی مراسم خاکسپاری نمود فراوانی داشت.

. پس از شهرام ناظری علیرضا افتخاری نیز خود را به میکروفون رساند که چند بیتی آواز بخواند. آواز افتخاری با عدم استقبال از سوی بسیاری هنرمندان و مردم مواجه شد زیرا با وجود عدم سابقه ی فعالیت هنری افتخاری با استاد پایور این حرکت کاملا بی مناسبت قلمداد می شد.

شهریارا تو بمان بر سر این خیل یتیم/ پدرا، یارا، اندوهگسارا تو بمان

عکسها: مهر

عکسها: آرش بلوری

در ادامه آواز شهرام ناظری  به همراه نی استاد محمد موسوی را به دو صورت صوتی و تصویری تقدیم می دارم. قابل ذکر است که کیفیت صوت در فایل دوم به مراتب بالاتر از کیفیت صوت در فایل اول تصویر است.

کلیپ تصویری: اجرای نی استاد محمد موسوی و آواز شهرام ناظری در مزار استاد پایور

دوستان عزیز ! مشکل فایل تصویری حل شد.

صوتی : اجرای نی استاد محمد موسوی و آواز شهرام ناظری در مزار استاد پایور

هردم از حلقه ی عشاق پریشانی رفت...

بیش از ده سال است عکس بزرگی از استاد پایور بر دیوار اتاقم زده ام. عمویم شاگرد مکتب استاد پایور بود و از محضر هنرمند بزرگ، سعید ثابت و چند جلسه ای نزد خود استاد پایور بهره برده.از هنگامی که کودکی خردسال بودم نام پایور در خانواده ی ما آورده می شد و عکس او بر دیوار خانه ی عمویم بود. بزرگتر که شدم خود دریافتم پایور کیست و چه تاثیری در موسیقی گذاشته. پایور تنها نوازنده ی سنتور نبود. در دوره ی او گروه نوازی موسیقی ایران به نقطه ی اوجش رسید. آن کسانی که به عنوان همکار سالها در کنارش می نشستند و ساز می زدند در واقع شاگردانش بودند که از برترین شاگرد صبا می آموختند. البته امروز نه حوصله ی بحث تخصصی ست نه مجال آن؛ در مورد پایور همین بس که او  هنرمندی به معنای واقعی تاثیرگذار بود. هنرمندی که کسانی مانند مرحوم استاد پرویز مشکاتیان بی درک مستقیم کلاس و مکتبش، چه در آهنگسازی چه در گروه نوازی چه سرپرستی گروه و چه سنتور نوازی،همواره تحت تاثیر پایور بودند. اگر چه پایور دراثر سکته ی ۱۱ سال پیش فعالیت هنری اش کنار گذاشته شده بود اما رفتن او به مانند از دست دادن سایه ای از سر موسیقی ایران است. با رفتن فرامرز پایور و پرویز مشکاتیان، نمایندگان شاخص دو دوره ی موسیقی از دست رفتند و این سوال در ذهن پیداست که چه کسی می تواند از میان این خیل سنتور نوازان به جایگاه این بزرگان نزدیک شود.

دانلود قطعه ی تصویری  تمرین دشتی از ساخته های استاد صبا  با اجرای مرحوم حسین تهرانی، مرحوم استاد فرامرز پایور و استاد رحمت اله بدیعی

  از مشروطه تا کدام آزادی

با خبر شدم پژمان طاهری پس از دوسال گروه ایرانی را با خوانندگی علیرضا قربانی، شنبه ۲۸ نوامبر برابر ۷ آذر ماه، در اتریش به روی صحنه می برد. کنجکاو شدم از جزئیات برنامه و آنچه دلیل این اجرا بوده بیشتر بدانم. آنچه در ذیل می خوانید گفتگوی چند دقیقه ای ام با پژمان طاهری، سرپرست گروه ایرانی در اتریش است که در سایت گفتکوی هارمونیک  منتشر شد.

اولین جرقه های این اجرا از کجا زده شد ؟

حدود یکسال یا یکسال و نیم پیش من و برادرم، اردوان تصمیم گرفتیم تا تصانیف قدیمی را با یک نگاه دیگر اجرا کنیم. البته در این اجرا قرار نیست در ساختمان کلی آثار دست ببریم و آنرا تغییر دهیم ولی به هر حال تنظیم می شود که نمونه اش - همانطور که مطلعید – کاری است که سالها پیش برای آقای شجریان ضبط کردیم و در آنجا نیز برای هر تصنیف مقدمه ای ساخته و تنظیم شد. به مرور زمان که پیش رفتیم تصمیم گرفتیم که جهتی به این تصنیفها بدهیم و اینطور شد که ما در انتخاب تصنیفها نگاهمان را متمرکز کردیم به تصانیفی که مرتبط با جریانات آزادی خواهانه و مشخصا نهضت مشروطه در ایران بود.

لطفا در مورد عنوان این برنامه کمی توضیح دهید. 

در ابتدا نامی که برای این کنسرت انتخاب کردیم «از مشروطه تا آزادی» بود. ولی از آنجایی که حدود آزادی در کشورهای مختلف فرق می کند و هریک تعاریف متفاوتی را از آزادی دارند، ما عنوان این برنامه را تعییر دادیم به «از مشروطه تا کدام آزادی». که می توان اینطور تعریف کرد که آزادی از منظر ایرانیان به چه چیزی اطلاق می شود و یا حتی آیا آزادی ای اصلا وجود دارد یا نه.

برنامه در چند بخش اجرا و با چه ترتیبی اجرا می شود؟

ما این برنامه را به دو بخش تقسیم کردیم. که یک بخش قرار است به آثار قدما و کسانی که پیش از ما درگیر این مفهوم بوده اند اختصاص یابد. و بخش دوم هم مربوط است به آثار معاصر که مشخصا آثار خودم  و یکی هم از ساخته های اردوان که همین اواخر ساخته شده.

گویا بودم که قرار بود از آثار «استاد مشکاتیان» هم در این کنسرت استفاده شود. آیا آنها نیز در بخش دوم قرار می گیرند؟

البته ما دو کار از استاد فقید، پرویز مشکاتیان انتخاب کرده بودیم که منتشر نشده و ایشان با همان لطف و مهربانی همیشگی شان به من اجازه داده بودند که این آثار را اجرا کنم. ولی با این اتفاقی که افتاد و ما ایشان را از دست دادیم، من شایسته دیدم که در برنامه ای که منحصرا متعلق به ایشان باشد از آثار ایشان استفاده کنیم. بنابراین من این دو قطعه را از این اجرا حذف کردم چون مایل نبودم کار ایشان در حاشیه ی کار دیگری قرار بگیرد.

اعضای گروه ایرانی در این اجرا چه کسانی هستند؟

در این اجرا من و برادرم اردوان طاهری هستیم  به اضافه ی آقایان رشید کاکاوند و علیرضا قربانی که قبلا بوده اند ولی آقای شروین مهاجر-نوازنده ی کمانچه- تازگی به ما ملحق شدند. گروه ایرانی در این اجرا یک گروه پنج نفره است.

چه مدت برای این کار تمرین داشتید؟

ما چند وقت از هم دور افتاده بودیم. آقایان قربانی و کاکاوند که در خیلی از این کارها همکاری داشتند و نت بقیه ی کارها را هم برایشان فرستادم. و برای آقای شروین مهاجر در این برنامه به گروه ایرانی اضافه شدند، نمونه های صوتی و نت را برایشان فرستادم. ولی از شب گذشته (شنبه 29 آبان) که دوستان به وین رسیدند و ما در اینجا به مدت 8 – 9 روز تمرین تا روز اجرا خواهیم داشت. اما اعضای گروه تمام قطعات را قبلا زده اند و ما فقط باید برای یک اجرای صحنه با هم هماهنگ شویم.

بعد از اجرایی که دو سال پیش با آقای شهرام ناظری در وین داشتید، این اولین برنامه ی شماست. در این دوسال چه تغییراتی در خودتان احساس کردید و چه مقدار از این تغییرات در اجرای شما قابل لمس است؟

خوب من هفته ی پیش 39 سالم تمام شد و وارد 40 سالگی شدم. و مسلما هر لحظه تغییری در انسان ایجاد می شود. و من می خواهم این را بگویم که اینطور نیست که نامگذاری اجرای اکنونی ما تحت تاثیر شرایط امروز باشد. چه بسا هنرمندان و کسانی که در کارهای هنری دستی دارند جلوتر از زمان اجتماعی خودشان حرکت می کنند. و دلیل انتخاب آثار استاد مشکاتیان پیش از درگذشت تاثربر انگیزشان این بود که ایشان جلوتر از جریانات اجتماعی حرکت می کردند و مثالش هم اینکه کارهایی که ایشان ساخته بودند خیلی پیش از جریانات اصلاح طلبی و این قضایا بود. و در مورد اینکه چه تغییراتی در من ایجاد شده هم باید بگویم که کارهای پیشین من هم موید این نکته هست که من همیشه دغدغه ی انجام دادن کار اجتماعی داشتم و باورم بر این هست در چنین روزگاری که ما زندگی می کنیم  صحبت کردن از یک یار بالا بلند و ابروی کمان خیلی مناسب حال نیست. ولی اینکه به کار من اطلاق سیاسی بشود هم من مخالفم چون من صرفا کار اجتماعی می کنم. ولی امروزه مرزها خیلی شکسته شده و در جهان همه چیز به همه چیز ربط دارد، خصوصا در ایران که مسائل اجتماعی و حتی هنری جدا از سیاست نیست ممکن است این تصور پیش بیاد که ما مشغول به کار سیاسی هستیم. ولی مشخصا کار سیاسی برای رسیدن به قدرت یا نزدیک شدن به مراکز قدرت هست که هم چنین دغدغه ای نداشتیم و نداریم و نخواهیم داشت و من کار خودم و گروه ایرانی را یک کار کاملا اجتماعی می دانم . اما اگر در برهه ای  صورت کار من مخالف یک جریان حاکم هست این دیگر گناه من نیست چون به قول دکتر شریعتی هنرمند آزاد تنها یک فریب است ، یا شما باید به زیر چتر قدرت بروید یا در دامن پر مهر مردم جای بگیرید و این یک دوراهی ست که هر هنرمند در زندگی اش یکی از راه ها را انتخاب می کند. ممکن است خیلی هم مشخص حرف نزدند چه راهی را انتخاب کرده چون کار خودش گویاست.

در پایان اگر نکته ی خاصی به نظرتان می رسد بفرمایید.

دونکته به نظرم می رسد. یکی این است که تمامی این آثار به جز فطعه ای که ساخته ی اردوان است، در سالهای پیش از این ساخته شده. مشخصا باید به تصنیف کبوتر از آلبوم ریشه در خاک اشاره کنم که در سال 81 یا 82 ساخته شده؛ یا تصنیف ایران کهن که درجریانات اخیر ایران به اشتباه به تصنیف خس و خاشاک معروف شد، زمستان 2003 در وین ساخته شده و تیر ماه 2004 در تهران ضبط شده؛ تصنیف امیرکبیر تیرماه 1378 در تهران ساخته شده؛ تصنیف سوگواران خموش که حدود چهار سال پیش ساخته شده. مقصود از بیان این مطلب این است که بگویم اینطور نیست که هیجانی به من دست داده باشد که بخواهم آهنگ بسازم و این نکات تاکید کننده ی این نظر من است که اگرکسی خودش را هنرمند می داند گمان می کنم باید جلوتر از زمان خودش حرکت کند.

و نکته ی دوم اینکه معمولا تصوّری که مردم از موزیسین ها دارند آدمهای سرحال و بی خیال و شیدا است. ولی واقعیت این طور نیست و آنها هم دغدغه دارند. بهطور مثال باید به عارف قزوینی اشاره کنم که وقتی تصنیفی را در جمع یکی از حکام خواند چنان مورد ضرب و شتم قرار گرفت که دوماه در خانه بستری شد و این مساله چنان ناجوانمردانه بود که آن شخصی  که دستور کتک زدن عارف را داده بود برای دلجویی از او یک خانه به عارف هدیه کرد و البته  طبع بلند عارف مانع از پذیرش آن هدیه ی گرانبها شد و می دانیم در فقر جان سپرد. ولی به عنوان اولین کسی که ترانه هایی با مضامین غیر از گذشتگان ساخته است ، تا امروز نامش باقی مانده.

با سپاس از توضیحات کامل و مفیدتان. وبلاگ «وبلاگ همنوا باسوز نی » برای شما و گروه ایرانی آرزوی موفقیت می کند. به امید دیدار شما در ایران.

» تصویر پوستر کنسرت گروه ایرانی

» این مطلب در سایت گفتگوی هارمونیک

عطا نویدی/یکشنبه اول آذر ۸۸